Türkiye'de otomatik bir depo kurarken sıra şöyle olmalı: önce sipariş ve SKU verisinden konsepti netleştirin, ardından binanın net yüksekliği, zemini, yangından korunma ve deprem koşullarıyla ekipmanı eleyin; ithalat belgelerini, montaj sorumluluklarını ve servis müdahale sürelerini de sözleşme imzalanmadan yazıya dökün. Mümkün olan yerde projeyi aşamalara bölün. Türkiye'de gördüğümüz sonradan revizyon işlerinin önemli bir kısmı, iş başlamadan kimsenin netleştirmediği konulardan çıktı: net yüksekliği ve zemini yüksek raflı depolamayı kaldıramayan kiralık bir bina, Çin'deki saha parametreleriyle deprem kontrolü yapılmış raflar, ekipmanla çakışan sprinkler boruları ve ancak ekipman limana ulaştığında fark edilen eksik belgeler.
Kısa cevap
- Ekipman sayısını pik saat kapasitesine göre belirleyin; günlük ortalamalara dayanan bir tasarım yoğun sezonda genellikle yetersiz kalır.
- Raflar için saha parametrelerini projenin koordinatlarıyla AFAD deprem tehlike haritasından alın ve TBDY 2018 tasarım spektrumuyla yeniden hesaplayın; Çin'deki bir saha için hazırlanmış çizimler olduğu gibi kullanılamaz.
- 2026'dan itibaren listede yer alan ithal makineler TAREKS sisteminde belge kontrolünden geçer; CE uygunluk beyanı veya diğer belgeler eksikse ekipman gümrükten çekilemez.
Ekipman broşüründen değil, veriden başlayın
İlk istediğimiz bilgiler genellikle şunlardır: günlük sipariş sayısı, sipariş başına satır sayısı ve satır başına adet dağılımı; SKU sayısı ve devir hızları; elleçlenen birimlerin paket, koli, kasa/kutu veya palet mi olduğu, ölçüleri ve ağırlıkları; giriş ve çıkış hacimlerinin güne ve saate göre nasıl değiştiği; önümüzdeki üç-beş yıl için büyüme varsayımları.
Her biri 20.000 gözlü iki depo düşünün. Çıkışın büyük kısmı tam palet ise genellikle istif vinçli palet AS/RS daha uygundur. Çıkış çoğunlukla adet bazında toplamaysa kasa sistemlerine bakın: miniload AS/RS, çok katlı shuttle veya kasa taşıma robotları. Makine sayısını pik saate göre hesaplayın. İstif vinçlerinde bu çift çevrim kapasitesi, sorterlerde saatlik adet ve şut sayısı demektir. Pik ile en düşük seviye arasındaki fark büyüdükçe bu daha da önem kazanır.
Geçmiş veri varsa en az 12 aylık giriş ve çıkış kaydını alın ve pik haftaları işaretleyin. Ekibimizin geçmiş projelerinde bir yıldan kısa veriyle sezonluk pik haftalar çoğu zaman görünmüyordu. Yeni kurulan bir işletme iş planından yola çıkmak zorundadır; bu yüzden her varsayımı yazın ve iki tarafa da imzalatın. Tasarım payını da açıkça belirtin; yoksa her taraf kendi payını diğerinin payının üstüne ekler.
Kiralık bir bina neyi kaldırabilir?
Kendi inşa ettiğiniz veya ihtiyacınıza göre yaptırdığınız bir binada net yükseklik, kolon aksı, zemin, betona gömülü ankrajlar ve yangından korunma tasarım aşamasında birlikte kararlaştırılabilir. Kiralık bir binada bu koşullar hazır gelir; bu yüzden kira sözleşmesini imzalamadan önce bunları tek tek kontrol edin.
Kullanılabilir net yükseklik mahyaya kadar değil, en alçak engelin altına kadar ölçülür: kirişler veya makas alt başlıkları, sprinkler ana boruları, armatürler ve kanallardan hangisi en alçaktaysa. Zemin, raf dikmelerinden gelen noktasal yüklere ve varsa rayların gereksinimlerine uygun olmalıdır; uygulama (as-built) projeleri yoksa bunu öğrenmenin tek yolu karot almaktır. Raf toleransı standardı EN 15620, 2021 baskısından itibaren zemin toleranslarını belirtmiyor; bu yüzden düzlük gereksinimini ekipman tedarikçisi ayrıca belirtmeli, sözleşmeye yazmalı ve ayrı bir kalem olarak kabul ettirmelidir. Kolon aksının düzensiz, net yüksekliğin sınırlı olduğu yerlerde bir dört yönlü shuttle sistemi binaya istif vinçlerinden daha kolay yerleşir; ama zemin ve raf hassasiyetinden yine taviz verilemez. Kira sözleşmesinin kendisini de sorgulayın: delik delip ankraj yapabilir misiniz, çelik asma kat ekleyebilir misiniz, yangından korunma sistemini değiştirebilir veya elektrik gücünü artırabilir misiniz, çıkarken binayı eski haline getirmek zorunda mısınız?
Yangından korunmayı erkenden işin içine katın. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik'te otomatik sprinkler (yağmurlama) sistemini zorunlu kılan durumlardan ikisi depolar için en önemlisidir: yönetmelikteki tanımıyla yapı yüksekliği 30,50 m'yi aşan konut dışı binalar ve toplam alanı 1.000 m²'den fazla olan, kolay alevlenici ve parlayıcı madde üretilen veya bulundurulan yapılar. Sıradan koliler ve e-ticaret paketleri bu ikinci durumun kapsamına girmez. Yönetmelik ayrıca depolardaki yangın kompartımanlarının büyüklüğünü tehlike sınıfına göre sınırlar; otomatik algılama, sprinkler ve duman tahliyesi gibi sistemler kurulduğunda bu sınır kalkar. Yapı yüksekliği 6,50 m'yi veya toplam kapalı alanı 5.000 m²'yi aşan depolarda otomatik yangın algılama sistemi zorunludur. Tehlike sınıfı depolanan malzemeye bağlıdır ve yangından korunma tasarımcısı tarafından belirlenir.
Sprinkler olup olmayacağı, raf içine girip girmeyeceği, boruların istif vinçleri ve shuttle'larla nasıl çakıştırılmayacağı, su temini ve pompa dairesinin yeterli olup olmadığı, raf tasarımıyla birlikte kararlaştırılmalıdır. Son söz yerel itfaiye otoritesinin incelemesindedir.
Türkiye'de raflara hangi deprem kuralları uygulanır?
Yürürlükteki deprem yönetmeliği, 1 Ocak 2019'dan beri uygulanan Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği TBDY 2018'dir. Saha parametreleri koordinatlara göre AFAD deprem tehlike haritasından okunur, ardından yerel zemin sınıfına göre büyütülerek tasarım spektrumu elde edilir. Deprem tasarım sınıfı binanın kullanım amacına da bağlıdır ve tehlikeli madde depolanan binalarda yükselir.
TBDY, binaya bağlanan yapısal olmayan elemanlar ve ekipman için deprem hesabı ister ve bunların bağlantılarında sürtünmeye güvenilemez. En düşük deprem tasarım sınıfındaki binalar bundan muaftır; bulunduğu katın toplam ağırlığının %10'undan fazlasını oluşturan bir eleman ise ana taşıyıcı sistemin parçası olarak hesaplanmalıdır. Yönetmelikte çelik raflara ayrılmış bir bölüm yoktur. Kapsamı dışındaki yapılar için önce Türk standartları esas alınır; TBDY'nin ilkelerine uyulması şartıyla eşdeğer uluslararası standartlar da kullanılabilir. Bizim olağan uygulamamız şöyle: ayarlanabilir palet raflarını deprem etkileri için EN 16681'e, statik yükler için EN 15512'ye göre tasarlamak, deprem girdisini TBDY tasarım spektrumundan almak ve sonucu yerel bir statik proje müellifine teyit ettirmek. EN 16681 hareketli rafları, içine girilen ve içinden geçilen (drive-in/drive-through) rafları, konsol kollu rafları ve sabit çelik rafları (shelving) kapsamaz; bunlar için başka bir esas gerekir.
Uygulamada Çin'de hesaplanmış rafların yeniden hesaplanması gerekir. Dikme profilleri, çaprazlar ve ankraj cıvataları değişebilir; ankrajdaki bir değişiklik de zemin gereksinimlerine yansır. Depremde yüklerin raftan düşmesi de bir risktir; bu yüzden palet kalitesi ve yüklerin nasıl sabitlendiği aynı tartışmanın parçasıdır. Binadan bağımsız bir çelik asma kat da aynı hesabı gerektirir; projesini kimin çizip imzalayacağına ve yapı ruhsatına dahil edilip edilmeyeceğine yerel idare karar verir. Gözden kaçması kolay bir konu daha: yangın yönetmeliğinin sprinkler borularının sismik hareketlere karşı desteklenmesine ilişkin hükümleri hâlâ eski "birinci ve ikinci derece deprem bölgesi" kavramlarını kullanıyor; bu hükümlerin projenize uygulanıp uygulanmadığını yerel itfaiye otoritesine sorun.
Çin'den ithal edilen ekipman hangi belgeleri gerektirir?
Önce elektrik. Türkiye'de alçak gerilim şebekesi 230/400 V, 50 Hz'dir. Çin'de üretilen ekipmanların çoğu 380 V, 50 Hz için tasarlanır: frekans aynıdır, ama Türkiye'deki gerilim yaklaşık %5 daha yüksektir. IEC 60034-1'e göre bir motorun sürekli çalışmadaki gerilim toleransı ±%5'tir; bu yüzden etiketinde yalnızca 380 V yazan bir ekipmanın sorunsuz çalışacağı varsayılmamalıdır. Motorların, kumanda trafolarının, frenlerin ve servo sürücülerin giriş aralıklarını sahada ölçülen gerilimle tek tek karşılaştırın. Kiralık bir binada önce trafo gücünü teyit edin; her güç artırımı için yerel dağıtım şirketine başvurmak gerekir.
Sonra CE. Türkiye'nin makine mevzuatı AB'ninkini izler: yürürlükteki Makine Emniyeti Yönetmeliği eski AB Makine Direktifine karşılık gelir; yeni AB Makine Tüzüğüne karşılık gelen yeni yönetmelik Ekim 2026'da yayımlandı ve ana hükümleri 20 Ocak 2027'den itibaren uygulanacak. Bu tarihten önce eski yönetmeliğe göre piyasaya arz edilen ürünler piyasada kalabilir; önemli olan ekipmanın sahaya ulaştığı tarih değil, piyasaya arz tarihidir. Yeni yönetmelik talimatların ve güvenlik bilgilerinin Türkçe olmasını şart koşar. Konveyörler ve istif vinçleri çoğu zaman birleştirme beyanıyla birlikte kısmen tamamlanmış makine olarak tedarik edilir; bu yüzden sözleşme, hattın tamamı için risk değerlendirmesini kimin yapacağını ve hattın tamamının imalatçısı sıfatıyla uygunluk beyanını kimin düzenleyip CE işaretini kimin iliştireceğini belirtmelidir. Elektrikli ekipman ayrıca EMC ve alçak gerilim yönetmeliklerine tabidir; kablosuz (radyo) modülü olan AMR'ler, AGV'ler ve el terminalleri de Telsiz Ekipmanları Yönetmeliği'nin kapsamına girer.
Sonra gümrük. 1 Ocak 2026'dan bu yana, makinaların ithalat denetimi tebliği kapsamında GTİP kodu listelerde yer alan makineler ithalatta TAREKS sistemi üzerinden risk esaslı olarak denetleniyor. Bazı listelerdeki ürünler için önce ithalat denetimi ön izni gerekir; kontrol edilen ise AB uygunluk beyanı gibi belgelerdir. Belgeler uygun değilse denetim sonucu olumsuz çıkar ve ekipman gümrükte kalır. Gümrük vergisi, ilave gümrük vergisi (İGV) ve ithalatta KDV, GTİP koduna göre hesaplanır; ilgili kararlar her yıl yayımlanır ve yıl ortasında da değiştirilir. Tek bir sistem raflar, taşıma makineleri, kumanda panoları ve bataryalar gibi birkaç GTİP koduna bölünür; bu yüzden en iyisi, sözleşme imzalanmadan önce ekipman listesini gümrük müşavirine kalem kalem ön sınıflandırma için vermektir.
Projenin yatırım teşvik belgesi varsa belgede listelenen ekipman gümrük vergisi ve KDV desteğinden yararlanabilir. Belgenin ithalattan önce alınmış olması ve ekipman listesinin belgeyle uyuşması gerekir; esas olan yetkili makamın değerlendirmesidir.
Montaj, devreye alma ve satış sonrası: kim neyi yapar, yedek parçalar nerede durur?
En iyi işlediğini gördüğümüz iş bölümü şu: mekanik montajı imalatçının gözetiminde yerel bir ekip yapar, kablolamayı yerel elektrikçiler üstlenir, tek makine devreye alma ile WCS/WMS entegrasyonunu imalatçının mühendisleri yürütür. İthal makine ve ekipmanın kurulumu, onarımı veya eğitimi için gelen yabancı teknisyenler en fazla 3 aylık çalışma izni muafiyetinden yararlanabilir; bunun için önceden başvurulmalıdır. Devreye alma daha uzun sürerse normal çalışma izni gerekir.
Kilit ekipman için FAT'ı mümkün olan her durumda Çin'deki fabrikada, hem yüksüz hem yük altında yapın. Yedek parçalar iki gruba ayrılır: bant, rulo ve sensör gibi aşınan parçalar; sürücüler, PLC modülleri, özel motorlar ve istif vincinin kilit komponentleri gibi tedarik süresi uzun parçalar. Listeyi bir sözleşme ekine koyun ve ilk seti ekipmanla birlikte gönderin; aksi halde sonradan tek bir parçayı gümrükten çekmek bütün prosedürden yeniden geçmek demektir.
Uzaktan destek için VPN'in nasıl bağlanacağına ve işletmenin BT departmanının buna izin verip vermeyeceğine tasarım aşamasında karar verin. Türkiye saati Çin'in beş saat gerisindedir; bu yüzden Çin'deki destek masasının çalışma saatleri sahadaki vardiyalara göre planlanmalıdır. Müdahale sürelerini sözleşmeye üç kademede yazın: uzaktan müdahale, sahaya varış ve işletmeye geri dönüş. Sahaya varışın taahhüt edilip edilemeyeceği yerelde personel bulunmasına bağlıdır; yerel bakım ekibinin de ideal olarak baştan itibaren montaj ekibiyle birlikte çalışması gerekir.
Takvim ve aşamalandırma
Olağan sıra şöyledir: veri analizi ve konsept, detay tasarım (inşaat, yangın ve deprem arayüzlerinin teyidi dahil), imalat, FAT, sevkiyat ve gümrükleme, montaj, tek makine devreye alma, sistem entegrasyonu, deneme işletmesi ve tam kapasiteye çıkış. Her aşamanın süresi projeye göre belirlenir. Yaptığımız projelerde kritik yolu çoğu zaman ekipman imalatı değil; bina tadilatları, yangın onayı, güç artırımı ve gümrük belgeleri tıkadı. Arayüz çizimleri erkenden dondurulursa inşaat işleri ile imalat paralel yürüyebilir.
Aşamalandırmada getirisi en kesin olan kısmı, örneğin depolamayı veya çıkış ayrıştırmasını birinci aşamaya koyun; ikinci aşamanın ihtiyaç duyacağı alanı, zemin taşıma kapasitesini, elektrik gücünü ve WMS/WCS arayüzlerini şimdiden ayırın. Dört yönlü shuttle'lar ve kasa taşıma robotları gibi araç tabanlı sistemler daha az araçla başlayıp hacim büyüdükçe araç ekleyebilir. İstif vinçlerinde bu seçenek yoktur, çünkü koridor sayısı ilk günden sabittir. Raf sistemi ve çelik yapıların tek seferde kurulması en iyisidir; böylece çalışan bir deponun içinde yeniden inşaat yapmak zorunda kalmazsınız.
İlk görüşmeye bina planını ve kesitlerini (binanın kiralık mı yoksa kendinizin mi olduğunu belirterek), en az 12 aylık giriş ve çıkış kayıtlarını veya iş planını, SKU ana verisini, kullandığınız veya kullanmayı planladığınız WMS ve ERP'yi, proje konumunu, hedeflenen işletmeye başlama tarihini ve USD veya EUR cinsinden bir bütçe aralığını getirin. Ön konsept üzerinde çalışmaya başlamamız için bu kadarı yeterlidir.
Sıkça sorulan sorular
S: Raflarımız Çin'de tasarlanıp hesaplandı. Aynı çizimleri Türkiye'de kullanabilir miyiz?
C: Olduğu gibi kullanamazsınız. Projenin koordinatları için AFAD saha parametrelerini alın, TBDY 2018 tasarım spektrumuyla yeniden hesaplayın, palet rafları için EN 16681'i EN 15512 ile birlikte kullanın ve sonucu yerel bir statik proje müellifine teyit ettirin.
S: Ekipman 2026 sonunda yola çıkıyor ve Şubat 2027'de Türkiye'ye ulaşıyor. CE belgeleri hangi yönetmeliğe göre hazırlanmalı?
C: Belirleyici olan sevkiyat tarihi değil, ekipmanın Türkiye'de piyasaya arz edildiği tarihtir. İlk kez 20 Ocak 2027'den sonra piyasaya arz edilecekse belgeleri yeni yönetmeliğe göre hazırlamak daha güvenlidir; bu tarihin nasıl belirleneceğini yetkili makam ve gümrük müşaviriniz teyit etmelidir.
S: Çin'den komple bir sistem ithal edildiğinde vergiler nasıl hesaplanır?
C: Gümrük vergisi, ilave gümrük vergisi ve KDV her kalemin GTİP koduna göre hesaplanır ve tek bir sistem birkaç koda bölünür. Sipariş vermeden önce ekipman listesini gümrük müşavirine kalem kalem ön sınıflandırma için verin ve aynı anda hangi kodların TAREKS denetimine tabi olduğunu teyit edin.
S: Kiraladığımız binada sprinkler yok. Otomatik depo için eklememiz gerekir mi?
C: Her zaman değil. Yönetmelik sprinkleri yalnızca birkaç durumda zorunlu kılar; bir yangın kompartımanı alan sınırını aştığında da gerekli hale gelebilir. Bu, yapı yüksekliğine, alana ve depolanan malzemeye bağlıdır; son söz yerel itfaiye otoritesinin incelemesindedir.
Bu yazıdaki deneyime dayalı ifadeler ekibimizin geçmiş projelerinden gelir ve yalnızca ilk yol göstericidir; her proje kendi verisiyle hesaplanır.
Kaynaklar
- Resmî Gazete, 18 Mart 2018, Sayı 30364 (mükerrer): Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY 2018): https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2018/03/20180318M1-2.htm
- AFAD: Türkiye Deprem Tehlike Haritası (koordinatlara göre saha parametreleri): https://tdth.afad.gov.tr
- BSI: EN 16681:2016, Steel static storage systems, Adjustable pallet racking systems, Principles for seismic design (kapsam): https://knowledge.bsigroup.com/products/steel-static-storage-systems-adjustable-pallet-racking-systems-principles-for-seismic-design
- Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik, konsolide metin, Madde 75 ve 96, Ek-4 ve Ek-7: https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/21.5.200712937.pdf
- Resmî Gazete, 31 Aralık 2025, Sayı 33124 (4. mükerrer): Makinaların İthalat Denetimi Tebliği (Ürün Güvenliği ve Denetimi: 2026/32): https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2025/12/20251231M4.htm
- Resmî Gazete, 16 Ekim 2026, Sayı 33402: Makine Emniyeti Yönetmeliği (2023/1230/AB): https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2026/10/20261016-12.htm
- T.C. Ticaret Bakanlığı: 2026 yılı ithalat rejimine ilişkin ara değişiklikler (ilave gümrük vergisi kararı dahil): https://ticaret.gov.tr/haberler/2026-yili-ithalat-rejimine-iliskin-ara-degisiklikler-resmi-gazetede-yayimlandi
- T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı: çalışma izni muafiyetleri tablosu (Madde 48(b), ithal makine ve teçhizatın montajı, bakımı, onarımı ve eğitimi): https://csgb.gov.tr/Media/nuymdjh4/turkce-tablo.pdf
Türkiye'de otomatik bir depo planlıyorsanız yerleşim planını ve giriş-çıkış verilerinizi iletişim formu üzerinden EMMANUEL Teknik Ekibi'ne gönderin; projeniz için konsepti ve aşamalandırmayı birlikte çalışalım.